FOB teslim şekli nedir ve ne zaman kullanılır?

FOB teslim şekli nedir?

FOB, İngilizce Free On Board ifadesinin kısaltmasıdır. Incoterms 2020 kapsamında satıcı, malları alıcının belirlediği gemiye yükleme limanında geminin üzerine yükleyerek teslim eder. Malların kaybolması veya zarar görmesiyle ilgili risk, eşya gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. FOB yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmıştır.

1. FOB teslim şeklinde satıcının sorumlulukları nelerdir?

Satıcı, malları sözleşmede belirtilen şekilde hazırlar, ihracat işlemlerini tamamlar ve alıcının belirlediği gemiye yükleme limanında yüklenmesini sağlar. Mallar gemiye yüklenene kadar geçerli olan masraf ve riskleri üstlenir. Ürünün ambalajlanması, gerekli ihracat belgeleri ve ihracat gümrük işlemleri de ilgili kurala göre satıcının sorumlulukları arasında yer alır.

2. FOB teslim şeklinde alıcının sorumlulukları nelerdir?

Alıcı, gemiyi ve ana taşıma sözleşmesini ayarlar; deniz navlununu ve gemiye yükleme sonrasındaki masrafları üstlenir. Taşıma sırasında oluşabilecek kayıp veya hasar riski, mallar gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Alıcı ayrıca ithalat gümrük işlemlerini, ithalat vergilerini ve varış ülkesindeki ilgili yükümlülükleri yerine getirir. Sigorta yaptırmak FOB kapsamında genel olarak zorunlu değildir; ancak alıcı kendi riskini değerlendirmelidir.

3. FOB ne zaman kullanılır?

FOB, malların gemiye doğrudan yüklenerek deniz veya iç su yolu taşımacılığıyla gönderildiği durumlarda değerlendirilebilir. Dökme yük, tahıl, maden veya benzeri deniz taşımacılığına uygun yüklerde kullanılabilir. Sözleşmede yükleme limanı açıkça belirtilmelidir. Örnek ifade: FOB Ambarlı Limanı, İstanbul, Türkiye, Incoterms 2020. Bu ifade örnektir; gerçek işlemde kullanılacak liman ve teslim noktası doğru yazılmalıdır.

4. Konteynerli taşımada FOB uygun mudur?

Konteynerli yükler çoğu zaman gemiye yüklenmeden önce terminalde taşıyıcıya teslim edilir. Bu noktada FOB kuralının öngördüğü gemiye yükleme anı ile fiilî teslim noktası örtüşmeyebilir. Bu nedenle konteynerli sevkiyatlarda FCA çoğu durumda daha uygun bir seçenek olarak değerlendirilir. Taşıma sözleşmesi, terminal uygulamaları ve riskin hangi noktada devredileceği birlikte incelenmelidir.

5. FOB fiyatına neler dahil olur?

FOB fiyatı genel olarak malların sözleşmede belirtilen yükleme limanında gemiye yüklenmesine kadar satıcıya ait olan masrafları kapsar. Ana deniz navlunu ve yükleme sonrasındaki taşıma masrafları alıcı tarafından karşılanır. Belirli liman, terminal veya sözleşme uygulamalarına göre masrafların hangi kaleme girdiği konusunda yanlış anlaşılma yaşanmaması için teklif ve sözleşmede masraf paylaşımını açıkça belirtin.

6. Sözleşmede nelere dikkat edilmelidir?

FOB ifadesinin yanında yükleme limanını ve Incoterms 2020 sürümünü yazın. Ürün tanımı, miktar, ambalaj, yükleme takvimi, taşıyıcıya ilişkin bildirimler, ödeme koşulları ve gerekli belgeleri de satış sözleşmesinde netleştirin. Incoterms, ödeme şeklini, mülkiyet devrini veya sözleşme ihlalinin tüm sonuçlarını tek başına düzenlemez; bu konular ayrıca kararlaştırılmalıdır.

Resmî bilgi kaynakları

Uluslararası Ticaret Odasının FOB Incoterms 2020 açıklaması: https://library.iccwbo.org/content/tfb/BOOKS/BK_0049/BK_0049_05_RulesSea.htm . ICC'nin FOB ve FCA arasındaki farklara ilişkin rehberi: https://academy.iccwbo.org/incoterms/article/incoterms-2020-fas-or-fob/ . Kuralların doğru seçimi için özellikle taşıma türünü, teslim noktasını ve riskin devredildiği anı kontrol edin.

Sonuç

FOB teslim şeklinde satıcı malları alıcının belirlediği gemiye yükleme limanında yükleyerek teslim eder ve ihracat işlemlerini tamamlar. Mallar gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer; ana deniz navlunu ve sonraki masraflar alıcıya aittir. FOB yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılmalıdır. Konteynerli yüklerde FCA seçeneğini değerlendirmek çoğu durumda daha uygundur. BIGEXPORT üzerinden teklif hazırlarken teslim limanını, masraf paylaşımını ve Incoterms sürümünü alıcıyla yazılı olarak netleştirin.