TAREKS ithalat denetimi nasıl çalışır?

TAREKS ithalat denetimi nasıl çalışır?

TAREKS (Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi), belirli ithalat ve ihracat ürünlerine ilişkin güvenlik, teknik mevzuata uygunluk ve kalite denetimlerinin elektronik ortamda ve risk esaslı yürütülmesini sağlayan Ticaret Bakanlığı sistemidir. Her ithalat partisinin otomatik olarak fiziki muayeneye alınması yerine, risk değerlendirmesi sonucunda denetime yönlendirilen ürünler üzerinde kontrol yoğunlaştırılır. TAREKS kapsamı ürün grubuna ve yürürlükteki Ürün Güvenliği ve Denetimi (ÜGD) tebliğine göre belirlenir.

1. Ürünün TAREKS kapsamında olup olmadığını kontrol edin

İlk olarak ürünün doğru GTİP kodunu ve teknik özelliklerini belirleyin. Ticaret Bakanlığının güncel ithalat denetimi tebliğlerinde ve ürün grubu rehberlerinde bu kodun kapsama girip girmediğini, hangi belgelerin gerektiğini ve hangi denetim usulünün uygulanacağını kontrol edin. Bazı ürünler farklı kurumların izin veya denetimlerine de tabi olabilir; TAREKS işlemi diğer zorunlu gümrük ve mevzuat yükümlülüklerinin yerine geçmez.

2. Firma ve kullanıcı yetkilendirmesini tamamlayın

TAREKS'te işlem yapmak için firma yetkilisi ve kullanıcıların sistemde tanımlanması gerekebilir. Yetkilendirme işlemleri Ticaret Bakanlığının TAREKS Yetkilendirme Uygulaması üzerinden yürütülür ve sistemde e-imza ile onay istenebilir. Firma yetkilendirmesi tamamlanmadan önce ilgili uygulama rehberini inceleyin; gerekiyorsa gümrük müşavirinizle işlem ve kullanıcı yetkilerini netleştirin.

3. İthalat denetimi başvurusunu yapın

Ürün ilgili tebliğ kapsamında ise TAREKS üzerinden ilgili denetim başvurusunu oluşturun. Başvuru ve istenen bilgiler ürün grubuna göre değişebilir; GTİP, ürünün marka ve modeli, üretici ve ithalatçı bilgileri, menşe ve çıkış ülkesi, fatura ve teknik belgeler gibi bilgiler istenebilir. Bilgilerin ticari fatura, gümrük beyannamesi ve ürün üzerindeki işaretlerle tutarlı olması önemlidir.

4. TAREKS risk değerlendirmesi yapar

Sistem, ilgili mevzuat ve risk ölçütleri çerçevesinde başvuruyu değerlendirir. Ürünün cinsi, markası, modeli, fiyatı ve miktarı; menşe, çıkış veya sevk ülkesi; firma ve kullanıcı bilgileri ile önceki denetim ve piyasa gözetimi sonuçları değerlendirmede etkili olabilir. Başvurunun risk sonucuna göre belge incelemesi, işaret kontrolü, fiziki muayene veya laboratuvar testi gibi fiilî denetimlerden biri ya da birkaçı uygulanabilir. Her başvuruda bütün bu kontrollerin yapılacağı varsayılmamalıdır.

5. Denetim sonucuna göre işlem yapılır

Ürün ve belgeler ilgili şartları karşılıyorsa işlem, tebliğin öngördüğü şekilde sonuçlandırılır ve gümrük işlemlerinde kullanılacak denetim sonucu veya referans bilgisi sisteme kaydedilir. Uygunsuzluk ya da eksik belge belirlenirse ek belge, düzeltme, test veya başka bir idari işlem gerekebilir; ürünün ithalatına izin verilip verilmeyeceği ilgili tebliğ ve yetkili birimin kararına bağlıdır. Bu nedenle ithalat öncesinde ürünün uygunluğunu ve belgelerini hazırlamak, limanda bekleme ve ek masraf riskini azaltır.

İthalatçı başvuru öncesinde nelere dikkat etmeli?

Sipariş vermeden önce doğru GTİP kodunu, yürürlükteki yılın ilgili ÜGD tebliğini, ürün güvenliği ve teknik mevzuat şartlarını ve istenecek belgeleri kontrol edin. Üreticiden test raporlarını, uygunluk belgelerini, ürün etiketi ve teknik dosya bilgilerini sevkiyat öncesinde isteyin. Ürünün TAREKS kapsamına girip girmediğini yalnızca tedarikçinin beyanına göre belirlemeyin; resmî ürün grubu rehberini ve gerektiğinde gümrük müşavirinizi esas alın.

Resmî kaynaklar: Ticaret Bakanlığı, TAREKS: https://ticaret.gov.tr/urun-guvenligi/tareks ; İthalatta Ürün Güvenliği Denetimleri: https://www.ticaret.gov.tr/urun-guvenligi/ithalatta-urun-guvenligi-denetimleri ; Güncel denetlenen ürün grupları ve rehberler: https://www.ticaret.gov.tr/urun-guvenligi/ithalatta-urun-guvenligi-denetimleri/ithalatta-denetimi-gerceklestirilen-urun-gruplari ; TAREKS Yetkilendirme Uygulaması: https://tareksyetki.ticaret.gov.tr/YetkilendirmeUygulamasi/